معروف ترین کلیساهای ارمنستان؛ دقیقاً همان بناهای ماندگاری که با معماری باشکوه و خیره کننده خود باعث شده اند این کشور، مکان های مقدس زیادی داشته باشد و در تمام جهان شهرت پیدا کند! زیباترین و بی نظیرترین کلیساها را می توانید در شهرهای مختلف ارمنستان از نزدیک تماشا کنید! برخی از آنها حقیقتاً تحسین برانگیز هستند و وقتی آنها را می بینید، مسحور و مجذوب معماری و نمای داخلی بنا خواهید شد!
ارمنستان به خاطر کلیساهای معروف خود، شهرت دارد؛ و معروف ترین این بناها در شهر ایروان و مناطق اطراف آن قرار گرفته اند. این کشور اولین منطقه ای بوده که مسیحیت را در سال 301 میلادی به عنوان دین رسمی خود پذیرفت. اکنون بیش از 4000 کلیسا و صومعه ارمنی در سراسر کشور ارمنستان پراکنده هستند که میراثی جاودان به حساب می آیند!
به خرید تور ارمنستان فکر می کنید؟ خودتان مشتاق هستید تا از نزدیک، شاهکارهای معماری کلیساهای ارمنی را ببینید؟ پس چرا همین حالا با ما تماس نمی گیرید؟ بهترین پیشنهادها را جهت سفر به ارمنستان برایتان ارائه می دهیم که به سختی بتوانید در مقابلش مقاومت کنید!!!
چرا کلیساهای ارمنستان به این اندازه شهرت پیدا کرده اند؟

کلیساهای ارمنستان
معروف ترین کلیساهای ارمنستان به خاطر معماری منحصر به فردی که دارند، شناخته شده هستند! با وجود اینکه دین مسیحیت، مدت های زیادی است که در این کشور رواج دارد، آیین و رسوم این دین با هویت ارمنی آمیخته شده و جاذبه ای از فرهنگ محلی و به ویژه معماری را جلوه گر نموده است.
اکثر کلیساهای ارمنستان و صومعه های مسیحیت در این کشور در دوران قرون وسطی ساخته شده اند و از یک ویژگی یکسان برخوردار هستند. البته معماران آن دوران، هر یک، سبک و سیاق خود را در طراحی و معماری اجرا می کردند که در جای خود، قابل ستایش است!
این موارد از ویژگی های مشترک بین همه کلیساها در ارمنستان هستند:
1- کلیساهای ارمنی، ارتفاع زیادی دارند و گویی به شکل عمودی ساخته شده اند. این شکل سازه باعث افزایش دوام و استحکام کلیسا در برابر زمین لرزه و بلایای طبیعی می شود.
2- بسیاری از کلیساهای ارمنستان دارای گنبد نوک تیز هستند که پهنای قابل توجهی دارد. این نوع معماری برای گنبدها، نمادی از مخروط آتشفشانی کوه آرارات، نماد ملی و مقدس ارمنستان است!
3- اکثر کلیساهای مربوط به قرن های 10 و 11 میلادی در ارمنستان، دارای بخشی به نام “گویت” یا “ژاماتون” هستند. این نوعی تالار بزرگ و باشکوه است که به عنوان ایوان یا مقبره استفاده می شده و بعضاً دارای ستون های سنگی قطور با حجاری های خیره کننده است!
4- معروف ترین کلیساها در ارمنستان از سنگ توف و بازالت ساخته شده اند. زیرا در این کشور، منابع جنگلی برای تأمین چوب، بسیار اندک است. سنگ توف و بازالت آتشفشانی، با رنگ های صورتی روشن، اخرایی، سیاه، همگی در سازه های کلیساها به کار رفته اند و نمایی خیره کننده و اصیل را ایجاد نمودند!
5- نقاشی های دیواری به وفور در نمای داخلی کلیساهای ارمنستان دیده می شوند. حکاکی های روی سنگ ها و نقاشی های تزئینی دیواری برای هر قسمت از فضای داخلی کلیسا به کار رفته اند. گاهی نقوش برجسته روی دیوارها و ستون های کلیساها، مربوط به الگوهای در هم تنیده انگور و زردآلو هستند!
6- “خاچار” یا Khachkar، همان سنگ های صلیبی است که یکی از مهم ترین اجزا در معماری ارمنی محسوب می شود. همیشه می توانید این نماد را در دیوارهای کلیسا یا محوطه اطراف حیاط به خوبی مشاهده کنید. نماد Khachkar، نقش هایی از خطوط در هم تنیده انار یا کتاب مقدس است. این نقش برای اولین بار در قرن 9 میلادی ظهور پیدا کرد تا نشان دهنده طلسم رستگاری و محافظت باشد!
نمونه ای از ویژگی های معماری کلیساهای ارمنستان را در شکل زیر مشاهده می کنید:

کلیساهای ارمنستان
21 معروف ترین کلیساهای ارمنستان که باید از نزدیک ببینید!
1- کلیسای Katoghike؛ ایروان

کلیسای Katoghike
- نام ارمنی: Kat’oghike Surp Astvatsatsin Yekeghetsi
- سال ساخت: 1264 میلادی
- آدرس: خیابان 17 Abovyan، شهر ایروان
کلیسای Katoghike مقدس، یکی از زیباترین مکان هایی است که در شهر ایروان می توانید تماشا کنید! اینجا مکانی قدیمی در شهر محسوب می شود که برای قرن ها همچنان پابرجا مانده است! کلیسای Katoghike در میان ساختمان های بلند شهر، در منطقه مرکزی “کِنترون” قرار دارد. امروزه برخی از قسمت های تخریب شده کلیسا بازسازی شده اما بخش های مهم هنوز نیاز به مرمت دارند.
2- کلیسای جامع سنت گریگوری؛ ایروان

کلیسای جامع سنت گریگوری
- نام ارمنی: Surb Grigor Lusavorich Mayr Yekeghetsi
- سال ساخت: 2001 میلادی
- آدرس: خیابان Yervand Kochar، شهر ایروان
در مقابل کلیسای کوچک و قدیمی Katoghike، کلیسای سنت گریگوری (Saint Gregory)، مدرن و امروزی است. این بزرگ ترین کلیسای شهر ایروان برای پیروان مذهب ارمنی در جهان است. کلیسای سنت گریگوری ارمنستان، شباهتهایی به کلیسای جامع سامبا (Sameba Cathedral)، بزرگترین کلیسای ارتدکس گرجی در تفلیس، دارد. کلیسای جامع سنت گریگوری، از سه کلیسای جداگانه تشکیل شده که زیر یک گنبد زاویهدار متقاطع به ارتفاع ۵۴ متر با هم قرار دارند. ساخت و ساز این کلیسای زیبا در سال 1997 آغاز شد و در سپتامبر 2001، همزمان با 1700اُمین سالگرد اعلام مسیحیت به عنوان دین رسمی ارمنستان، تأسیس شد. فضای داخلی کلیسای سنت گریگوری، از نقاشی های زیبا پر شده است و یک شاهکار معماری محسوب می شود!
3- کلیسای Saint Sargis Vicarial؛ ایروان

کلیسای Saint Sargis Vicarial
- نام ارمنی: Surp Sarkis Mayr Yekeghetsi
- سال ساخت: 1842 میلادی
- آدرس: خیابان 21 Israyelyan St، شهر ایروان
کلیسای Saint Sargis Vicarial، در محله قدیمی Kond، قدیمی ترین منطقه مسکونی شهر ایروان قرار دارد. برج ناقوس، پنجره های عمودی شکاف دار و طاق های سنگی حکاکی شده، کاملاً قابل رؤیت هستند و آن را در نظر گردشگران، جلوه گر می سازند! در معماری این کلیسا می توانید عناصر مدرنیزه و بروتالیستی را ببینید. کلیسای سرکیس مقدس قبلاً بخشی از یک مجموعه بزرگتر از صومعه هرمیتاژ بود که در زلزله سال ۱۶۷۹ ویران شد. کلیسایی که امروز به عنوان یکی از زیباترین جاذبه های گردشگری ارمنستان می بینیم، در سالهای ۱۸۳۵ تا ۱۸۴۲ بازسازی شد. در بازسازیهای بیشتر سال ۱۹۷۲، نمای آن با سنگ توف نارنجی پوشانده شد و با طاقچههای مثلثی تزئین گشت.
4- صومعه گغارد؛ استان آرارات، گغارد

صومعه گغارد
- نام ارمنی: Geghardavank
- سال ساخت: قرن 4 میلادی
- آدرس: گغارد، استان آرارات (فاصله 1 ساعت در سمت شرق ایروان)
در سفری یک روزه از شهر ایروان به استان آرارات، منطقه گغارد، می توانید یکی از زیباترین شاهکارهای معماری کلیساهای ارمنستان را از نزدیک لمس کنید! در گغارد، هم جاذبه های طبیعی منحصر به فرد وجود دارد و هم معماری و آثار تاریخی و باستانی برای کاوشگری، نظر شما را جلب می کنند! صومعه گغارد در قرن 4 میلادی توسط سنت گریگوری تأسیس شد که در نزدیک یک غار است. این مکان در سال 2000، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. حتماً در سفر به ایروان، بازدید از صومعه گغارد و مناطق اطراف را در فهرست گردشگری خود قرار دهید.
5- صومعه های دوقلو Haghpat & Sanahin؛ نزدیک ایروان

صومعه های دوقلو Haghpat & Sanahin
- نام ارمنی: Haghpatavank & Sanahin
- سال ساخت: قرن 10 میلادی
- آدرس: Alaverdi، استان لوری (فاصله 3 ساعت در سمت شمال شرقی ایروان)
منطقه Alaverdi در استان لوری، جایی در سمت شما شرقی شهر ایروان، اولین مکانی است که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است و چشم اندازهای نفس گیری از فلات وسیع، معادن مس، تنگه سنگی به نمایش می گذارد. در این مکان می توانید یکی از معروف ترین کلیساهای ارمنستان، با نام صومعه های دوقلو Haghpat & Sanahin را می توانید از نزدیک تماشا کنید! هر دو صومعه مشرف به تنگه هستند و فقط 15 کیلومتر با هم فاصله دارند؛ و هر دو توسط ملکه Khosrovanuysh در سال های 966 تا 976 میلادی تأسیس شده است. در معماری هر دو صومعه می توان نمادهایی از سبک بیزانسی و رومی را دید. هر دو صومعه امروزه به عنوان مرکز آموزشی فعالیت می کنند اما صومعه Sanahin، مدرسه ای برای یادگیری تذهیب و خوشنویسی و خطاطی است.
6- کلیسای جامع Etchmiadzin؛ در Vagharshapat

کلیسای جامع Etchmiadzin
- نام ارمنی: Ejmiatsni Mayr Tacar
- سال ساخت: 303 میلادی
- آدرس: Vagharshapat، (فاصله 30 دقیقه ای، در سمت غرب ایروان)
کلیسای جامع Etchmiadzin یکی از آن مکان های دیدنی و جذاب با معماری قدیمی و کهن است. اینجا برترین هدایت کنندگان پیروان دین مسیحیت در طول قرن ها فعالیت داشته اند؛ پس بدیهی است که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده باشد. محققان معتقدند که Etchmiadzin مقدس، اولین کلیسای جامع ساخته شده در ارمنستان باستان بوده است. این کلیسا بارها و بارها آسیب دید و تخریب شد اما به طرز باورنکردنی، هنوز هم ساختمان اصلی به همان شکلی که در قرم 5 میلادی وجود داشته است، قابل دسترسی می باشد. معماری بیرونی کلیسا، ساده است اما می توانید زیباترین نقاشی های دیواری را در داخل بنا تماشا کنید. اینجا مکانی منحصر به فرد از دل تاریخ، نمادی از هنر و معماری است و ارزش زیادی دارد!
7- کلیسای جامع Saint Hripsime؛ در Vagharshapat

کلیسای جامع Saint Hripsime
- نام ارمنی: Surb Hripsime Yekeghetsi
- سال ساخت: 618 میلادی
- آدرس: Vagharshapat، (فاصله 30 دقیقه ای، در سمت غرب ایروان)
کلیسای Saint Hripsime به نام یک شهید رومی، نامگذاری شده است و یاد او هر ساله در 4 ژوئن، گرامی داشته می شود! این کلیسا در نزدیکی کلیسای Etchmiadzin قرار دارد و بخشی از همان مجموعه در میراث یونسکو به حساب می آید. رنگ قالب آن که خاکستری است باعث شده بنای قدیمی کلیسای Saint Hripsime، آرامش بخش و کهن، با طراحی متقارن دیده شود!
8- ویرانه های کلیسای Zvartnots؛ در Vagharshapat

کلیسای Zvartnots
- نام ارمنی: Zvartnots (‘Celestial Angels Cathedral’)
- سال ساخت: 652 میلادی
- آدرس: Vagharshapat، (فاصله 20 دقیقه ای، در سمت غرب ایروان)
ویرانههای کلیسای جامع Zvartnots مربوط به قرن هفتم، تنها چند کیلومتر پایینتر از جاده Etchmiadzin و همچنین تحت پوشش یونسکو، یکی از جذابترین مکانهای دیدنی ارمنستان است. مورخان معتقدند این کلیسای جامع، ۳۲۰ سال پس از تکمیل، در اثر زلزله ویران شده است. وقتی به این مکان بروید، سرستون های افراشته و قطور را مشاهده می کنید که سقفی بالای سر ندارند و نمایی 360 درجه از کوه آرارات را نشان می دهند.
9- صومعه Tatev & Tatevi Anapat؛ بر فراز صخره ای در جنوب ارمنستان

صومعه Tatev & Tatevi Anapat
- نام ارمنی: Tatevivank & Tatevi Mets Anapat
- سال ساخت: قرن 9 و 17 میلادی
- آدرس: Halidzor، استان Syunik (فاصله 4 ساعت، در سمت جنوب شرقی ایروان)
Tatev Monastery & Tatevi Anapat، بر روی فلاتی از سنگ بازالت، مشرف به عمیق ترین دره در ارمنستان قرار دارد و یکی از معروف ترین کلیساهای ارمنستان به حساب می آید. این صومعه از سال 1995 به عنوان یک میراث جهانی یونسکو شناخته می شود. زیباترین حکاکی های روی سنگ در معماری این بنا دیده می شود. یک تله کابین در حدود 6 کیلومتری این صومعه قرار دارد که این مکان را به نزدیک ترین شهر مسکونی متصل می سازد. مجموعه Tatev که توسط دیوارهای دفاعی احاطه شده است، شامل سه کلیسا، یک کتابخانه، سالن غذاخوری و مقبره است. از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۳۴ میلادی، Tatev میزبان یکی از معتبرترین دانشگاههای ارمنستان بود و محققانی از سراسر منطقه را به خود جذب میکرد. زیرساخت های گردشگری این منطقه هنوز هم در حال توسعه هستند.
10- صومعه Noravank؛ زیباترین کلیسای ارمنستان

صومعه Noravank
- نام ارمنی: Noravank (‘New Monastery’)
- سال ساخت: 1105 میلادی
- آدرس: Yeghegnadzor، استان Vayots Dzor (فاصله 2 ساعت، در سمت جنوب شرقی ایروان)
Noravank یکی از زیباترین و خارق العاده ترین کلیساهای ارمنستان است که در پس زمینه ای از طبیعت صخره ها و کوه های سنگی قرار گرفته است. این مکان در واقع به عنوان یک استراحتگاه بین شهر ایروان و Tatev شناخته می شود و در واقع یک صومعه قدیمی است. معماری صومعه Noravank در نوع خود، یک شاهکار تماشایی است؛ زیرا پلکان دوقلو و درگاه سنگی باعث شده نمای متفاوتی ایجاد شود! نقش برجسته های مختلفی در این صومعه می بینید که معانی مذهبی گوناگون دارند.
11- ویرانه های باستانی کلیسای جامع Yererouk؛ نزدیک مرز ترکیه

کلیسای جامع Yererouk
- نام ارمنی: Yereruyki Tachar
- سال ساخت: قرن 4 و 5 میلادی
- آدرس: Anipemza، استان Shirak (فاصله 1.5 ساعت، در سمت شمال غربی ایروان)
معبد Yereruyk Surb Karapet در واقع یک مجموعه باستان شناسی است که فقط خرابه هایی از آن باقی مانده است. این مکان در نزدیکی مرز ترکیه قرار دارد و فاصله آن تا شهر Ani فقط 5 کیلومتر است. مانند بسیاری از کلیساهای شهر Ani، این کلیسا نیز تا حد زیادی ویران شده است؛ با این حال، آنچه بر جای مانده، هنوز هم ارزش گردشگری دارد.
12- صومعه Khor Virap؛ زادگاه مسیحیت در ارمنستان

صومعه Khor Virap
- نام ارمنی: Khor Virap (‘Deep Dungeon’)
- سال ساخت: 642 میلادی
- آدرس: Pokr Vedi، استان آرارات (فاصله 45 دقیقه ای، در سمت جنوب ایروان)
شاید نام صومعه Khor Virap، هنوز در فهرست میراث یونسکو نباشد اما قطعاً یکی از معروف ترین کیساهای ارمنستان، با ارزش تاریخی و باستان شناسی والا است. وقتی به نمای کلی این صومعه نگاه می کنید، منظره بی بدیل از کوه های پوشیده از برق آرارات را می توانید ببینید! در این صومعه، یک گودال به عمق 6 متر وجود دارد که در گذشته، زمان حکومت تردات سوم، به دستور او، گریگوری مقدس را به مدت 14 سال در این گودال زندانی کردند! برای همین است که اینجا اکنون یک زیارتگاه برای ارامنه محسوب می شود! اولین کلیسا در سال ۶۴۲ میلادی، مدتها قبل از بنای اصلی Khor Virap، در اینجا ساخته شد. یک کلیسای بزرگتر نیز به نام St. Astvatsatsin در سال ۱۶۶۲ به آن اضافه گشت. هنوز هم مراسم مذهبی به طور منظم در اینجا برگزار میشود و عبادتکنندگان را از سراسر جهان به خود جذب میکند.
13- صومعه Sevanavank؛ در مجاورت دریاچه سوان، ارمنستان

صومعه Sevanavank
- نام ارمنی: Sevanavank (‘Sevan Monastery’)
- سال ساخت: 874 میلادی
- آدرس: Sevanavank؛ مشرف به دریاچه سوان
کتبیه های باستان شناسی نشان می دهند دو کلیسای صلیبی شکل، Surp Arakelots و Surp Astvatsatsin در سال 874 میلادی، به دستور پرنسس مریم، دختر پادشاه آشوت اول در این مکان تأسیس شدند. اینجا چندان به شهرت نرسید زیرا برای عبادت های بزرگ از آن استفاده نمی شد. این یک بنای ساده با معماری معمولی از یک صومعه ارامنه است.
14- صومعه Haghartsin؛ یک کلیسا در دل جنگل های Dilijan

صومعه Haghartsin
- نام ارمنی: Haghartsin (‘Monastery of the Soaring Eagle’)
- سال ساخت: قرن 13 میلادی
- آدرس: پارک ملی Dilijan، استان Tavush (فاصله 2 ساعت، در سمت شمال شرقی ایروان)
صومعه Haghartsin، یکی دیگر از زیباترین نمونه های معماری ارمنی است که در مکانی فوق العاده زیبا و دوست داشتنی ساخته شده است. این صومعه توسط جنگل های انبوه احاطه شده و خیره کننده ترین مناظر را در هر فصل به نمایش می گذارد! از شهر Dilijan می توانید وارد مسیرهای منتهی به پارک جنگلی شوید و به سمت این صومعه بروید. این مسیر بخشی از مسیر ماورایی منطقه قفقاز است که از طریق گرجستان، ارمنستان و آذربایجان امتداد مییابد. این مجموعه سه کلیسای اصلی دارد: سنت Astvatsatsin (بزرگترین سازه)، سنت گریگوری و سنت استپانوس که هر کدام gavit مخصوص به خود را دارند. در کنار همه اینها، دو جاذبه دیگر در این مکان، توجه شما را جلب می کنند؛ یکی، آرامگاه Bagratuni، مقبره چندین عضو از سلسله باگراتونی، و دومی، نانوایی نزدیک به صومعه است که نان تازه و خوش عطر با طعم ویژه پنیر چسبناک را تهیه می کند!
15- کلیسای جامع مریم مقدس؛ در Gyumri

کلیسای جامع مریم مقدس
- نام ارمنی: Surb Astvacacin Mayr Ekegheci
- سال ساخت: 1884 میلادی
- آدرس: Gyumri (فاصله 2 ساعت، در سمت شمال ایروان)
” Cathedral of the Holy Mother of God”، کلیسای جامع مریم مقدس، یکی از دو کلیسای یادبود در شهر Gyumri، دومین شهر بزرگ ارمنستان است. نمای زغالی رنگ کلیسا که از بلوک های سنگی و بسیار سنگین ساخته شده است، با نمای بسیاری از ساختمان های شهر، مطابقت دارد. گنبدهای سنگی این کلیسا در میان درختان گیلاس، زیباتر شده اند. این کلیسا با اینکه تخریب شده بود، اما امروز همچنان شکوه و زیبایی خود را حفظ کرده است و مکانی فعال برای عبادت ارامنه در شهر Gyumri است.
16- کلیسای منجی مقدس؛ در شهر Gyumri

کلیسای منجی مقدس
- نام ارمنی: Surb Amenaprkich Ekegheci
- سال ساخت: 1872 میلادی
- آدرس: Gyumri (فاصله 2 ساعت، در سمت شمال ایروان)
متأسفانه بزرگ ترین کلیسای شهر گیومری، یعنی کلیسای منجی مقدس، وضعیت چندان خوبی مانند گذشته ندارد! اینجا توسط معماران معروف از جمله ” تادئوس آندیکان” ساخته شد که یکی از زیباترین معماری های زمان خودش به حساب می آمد. در دهه ۱۹۳۰، اسن کلیسای جامع توسط دولت شوروی مصادره شد و ابتدا به عنوان موزه و سپس به عنوان سالن کنسرت مورد استفاده قرار گرفت. زلزله سال ۱۹۸۸ به شدت به ساختمان آسیب رساند و باعث شد یک فرآیند بازسازی عظیم شروع شود که از سال ۲۰۰۲ آغاز شده و هنوز به پایان نرسیده است. در حال حاضر ورود به کلیسای جامع غیرممکن است. با این حال، این مکان قطعاً ارزش قدم زدن در اطراف را دارد. در پشت کلیسا، یادبودی برای قربانیان زلزله قرار داده شده است.
17- صومعه Marmashen؛ در نزدیکی شهر گیومری

صومعه Marmashen
- نام ارمنی: Marmashenvank
- سال ساخت: 1029 میلادی
- آدرس: Marmashen، استان Shirak (فاصله 2.5 ساعت، در سمت شمال ایروان / 20 دقیقه ای از گیومری)
صومعه Marmashen یکی دیگر از جاهای دیدنی ارمنستان در شهر گیومری است. این بنا از جنس سنگ توف آتشفشانی ساخته شده و قدمت آن به قرن 10 میلادی باز می گردد. کلیساهایی که در نزدیکی این مکان قرار دارند، همگی از سنگ های قرمز و صورتی بهره برده اند و هر کدامشان دارای ارزش تاریخی هستند. با استفاده از تاکسی های شهر گیومری می توانید برای دیدن صومعه Marmashen بروید.
18- کلیسای فرشتگان مقدس؛ در Vagharshapat

کلیسای فرشتگان مقدس
- نام ارمنی: Srboc Hreshtakapetac Ekegheci
- سال ساخت: 2011 میلادی
- آدرس: Vagharshapat، (فاصله 30 دقیقه ای از غرب ایروان)
کلیسای فرشتگان مقدس (Church of the Holy Archangels) در مجموعه کلیسای مقدس Etchmiadzin قرار گرفته است و با اینکه بناهای این مجموعه، همگی قدیمی هستند، اما کلیسای فرشتگان مقدس، سبکی امروزی دارد. این بنا درست شبیه به یک برج قطور است که قسمت بالایی آن به زیباترین شکل طراحی شده است. می توانید به آسانی، سبک مدرن را در طراحی معماری کلیسای فرشتگاه مقدس تشخیص دهید. از زمان تأسیس این کلیسا، یعنی از سال 2011، از این مکان به عنوان مرکزی برای خدمان کلیسا و آموزش دانشجویان الهیات و عبادت روزانه استفاده می شده است.
19- صومعه های Saghmosavank و Hovhannavan؛ در نزدیکی ایروان

صومعه های Saghmosavank و Hovhannavan
- نام ارمنی: Saghmosavank (‘Monastery of the Psalms’) & Hovhannavank (‘Jonah’s Monastery’)
- سال ساخت: قرن 13 میلادی
- آدرس: استان Aragatsotn، (فاصله 30 تا 60 دقیقه ای از شمال ایروان)
دو صومعه Saghmosavank و Hovhannavan، دارای ارزش تاریخی و باستانی، متأسفانه کمتر شناخته شده هستند و در فاصله نزدیکی از شهر ایروان واقع شده اند. موقعیت مکانی این دو صومعه در کنار رودخانه Kasakh است. اینجا یکی از مکان های دیدنی شهر ایروان است اگرچه به اندازه کلیساهای گغارد یا Noravank، شناخته شده نیستند. هر دو این صومعه در نظر مردم محلی، بسیار محبوب هستند. اولین صومعه به نام Saghmosavank بین 1215 تا 1221 میلادی ساخته شد. فاصله خیلی کمی بین دو صومعه وجود دارد و با حدود 2 ساعت پیاده روی می توانید از یک مکان به دیگری برسید.
20- صومعه Akhtala؛ در استان Lori

صومعه Akhtala
- نام ارمنی: Pghindzavank (‘Coppermine Monastery’)
- سال ساخت: قرن 10 میلادی
- آدرس: Akhtala، استان Lori، (فاصله 3.5 ساعت از شمال شرقی ایروان)
Akhtala در شمال مناطق Haghpat و Sanahin واقع شده و شامل یک کلیسای ارتودوکس ارمنی است و به خاطر نقاشی های دیواری منحصر به فرد، که حس تازگی و سرزندگی را در افراد تداعی می کند، شهرت پیدا کرده است. نمای داخلی این کلیسا به زیباترین شکل تزئین و طراحی شده است. نقاشی ها را حتی در طاقی ها و طاقچه ها می توانید تماشا کنید. به طور کلی، Akhtala یک قلعه دفاعی بزرگ با معماری قرون وسطایی است. دیوارهای سنگی بلند، نقاشی های دیواری، پیروی از سبک بیزانس در طراحی داخلی، همگی معرف این مکان هستند. در بازدید از شهر ایروان می توانید یک روز را برای بازدید از این مکان اختصاص دهید.
21- صومعه Kecharis؛ در Tsaghkadzor

صومعه Kecharis
- نام ارمنی: Kecharisi Vanqayin Hamalir
- سال ساخت: قرن 11 میلادی
- آدرس: Tsaghkadzor، استان Kotayk، (فاصله 1 ساعت از شمال شرقی ایروان)
صومعه قرن یازدهمی Kecharis، در شهر تفریحی Tsaghkadzor در سمت شمال شرقی ایروان قرار گرفته است. این مکان به ویژه در ماه دسامبر، یک استراحتگاه خوب است چرا که دسترسی به آبگرم را برای گردشگران فرآهم می کند. اینجا همچنین تفریحگاه ورزش های زمستانی است. در کلیسا که بایستید، پیست اسکی در دامنه های پرشیب را می توانید مشاهده کنید. Kecharis شامل 5 کلیسای جداگانه و یک gavit بزرگ است. این صومعه در کوه های مرتفع Tsaghkunyats واقع شده که در زبان ارمنی به معنای “دره گل ها” است. فصل بهار، بهترین زمان سفر به ارمنستان، ایروان و بازدید از این کلیساها در میان انبوهی از گل های وحشی و رنگارنگ است.
منبع: تیناسفر؛ مرجع برگزاری تورهای ایرانگردی و خارجی با آفرهای ویژه
